Biyopsi

Oca 28, 2024

KISA YOL

Biyopsi nedir?

Tanı yöntemlerinden birisi olan biyopsi hastalık şüphesi bulunan bölgeden çeşitli cerrahi yöntemler kullanılarak doku, sıvı ya da hücre alma işlemine verilen isimdir. Biyopsi denildiğinde akla ilk gelen kanser olmakla birlikte birçok farklı hastalığın kesin bir şekilde teşhis edilmesi için tercih edilir. Biyopsi işlemi başlı başına bir prosedürle uygulanabileceği gibi bazı vakalarda ameliyat sırasında da yapılabilmektedir. Biyopsi ile alınan örnekler patoloji laboratuvarlarında incelenir. Yapılan bu incelemeler sonucunda alınan örnekte değişiklikler ya da anormallikler patologlarca incelenerek raporlanır. Bu sayede uygun tedavi için gerekli olan teşhis netleşir. Biyopsi uygulamalarında uzmanının gerekli görmesi halinde dokunun tamamının çıkarılması da mümkün olmaktadır. Bu sebeple biyopsinin tedavi edici tarafı da bulunmaktadır.

Akciğer biyopsisi

Uygulanan görüntüleme teknikleri sırasında fark edilen akciğer kanseri ya da hastalıklarında tanının hızlı bir şekilde kesinleşmesi için akciğer biyopsisi uygulanır. Daha önce yapılan tetkiklerde varlığı görüntülenmiş olan kitlenin bulunduğu bölge lokal anestezi ile uyuşturularak ince iğne aspirasyon biyopsisi ya da kalın iğne biyopsisi ile gerekli doku parçaları alınır. Kitlenin yerinin tam olarak belirlenebilmesi için biyopsi işlemi sırasında bilgisayarlı tomografi ya da ultrason ile görüntüleme yapılır. Akciğer biyopsisinde akciğer zarının geçilebilmesi için geniş bir iğne kullanılır. Daha sonrasında ince bir iğne yardımı ile gerekli olan örnekler toplanır. Bu yöntem sayesinde akciğer zarına hava kaçması engellenmektedir. Biyopsi sırasında hava kaçsa dahi bu yöntemle boşaltılabilir.

Karaciğer biyopsisi

Karaciğer yağlanması, hepatit ve siroz gibi birçok karaciğer hastalıklarının incelenmesinde kullanılan karaciğer biyopsisi sayesinde karaciğerde oluşan hasar belirlenebilmektedir. Bunların yanında karaciğerde görüntülenen kitlenin tanısının netleştirilmesi içinde karaciğer biyopsisi uygulanabilmektedir. Karaciğer biyopsisinden önce damar yolumdan sedatif ilaç verilmektedir. Bu sebeple hastanın işlemden önceki 5- 6 saat boyunca hiçbir şey yiyip içmemesi gerekmektedir. Hastanın sırt üstü yattığı işlemle ilgili bölgeye küçük bir kesi açılır ve daha sonrasında iğne biyopsisi yöntemi ile gerekli örnekler alınır. Karaciğer biyopsisi sonrasında hastaların gözetim altında kalması gerektiği için taburcu işlemleri ertesi gün yapılır.

Bazılar hastalarda ikili iğne sistemi kullanılmaktadır. Bu sistem sayesinde deriden karaciğeri iğneyle tek giriş yapılır ve daha fazla örnek alınabilir. Bu sayede hastanın iyileşme süreci daha hızlı olurken biyopsi işleminin yenilenme riski de en aza indirilir. Bazı durumlarda karaciğere ciltten iğne ile girilmesi kanama riski taşımasından dolayı özel bir iğne sistemi ile boyun toplar damarından karaciğere erişilerek biyopsi örnekleri toplanabilmektedir.

Kemik iliği biyopsisi

Kemik iliği biyopsisi ve aspirasyonu birlikte uygulanmaktadır. Çünkü doktorlar iliğin katı ve sıvı kısımlarının incelenmesi için her 2 prosedürün birlikte uygulanmasını tercih ederler. Kemik iliği aspirasyonu ile sıvı örneği alınırken kemik iliği biyopsisinde katı doku çıkarılabilmektedir. Kemik iliği biyopsisi ve aspirasyonu sayesinde kişide kan hastalığının ya da kan kanserinin olup olmadığı öğrenilebilir. Her 2 işlem için de en uygun olan nokta ise kalçanın yanında alt sırtta bulunan pelvik kemiktir.

Meme biyopsisi

Yaklaşık 15 dakika süren meme biyopsisi sırasında hücre ve doku örnekleri alınabileceği gibi kitle çıkarma işlemi de yapılabilmektedir. Tomografi, MR ya da ultrason eşliğinde uygulanan meme biyopsisinde lokal anestezi altında işlem gerçekleşmektedir. Vakumlu biyopsi, iğne biyopsisi ya da genel anestezi altında cerrahi biyopsi yöntemlerinin kullanılabildiği meme biyopsisi de ki yöntemin belirlenmesindeki faktör kitlenin büyüklüğü olmaktadır.

Tiroid biyopsisi

Tiroid biyopsisi işleminde kanama ihtimali bulunmaz. Ultrason eşliğinde de lokal anestezi altında uygulanan tiroid biyopsisi işleminde öncelikle giriş ve geçiş yolu radyoloji uzmanı tarafından detaylı uygulanan ultrason ile belirlenmektedir. İnce iğne aspirasyon tekniği ile yapılan tiroid biyopsi de birden fazla modülün söz konusu olması durumunda her modüle tek tek uygulanmaktadır. Bu sayede her bir nodülün iyi ya da kötü huylu olduğu tespit edilebilir. Biyopsi işleminden sonra hastaya yaklaşık olarak yarım saat gözetim altında tutulur ve daha sonrasında normal hayatına geri döner.

Rahim biyopsisi

Endometrial biyopsi adı da verilen rahim biyopsisinde rahime yerleştirilen tüp aracılığı ile doku örneği elde edilmektedir. Rahim astarında örnek alınmasını sağlayan rahim biyopsisinde hücreler de anormallik olup olmadığını tespit edilmesi için mikroskop altında inceleme yapılır.

Mide biyopsisi

Mide kanseri, gastrit ya da ülser gibi bazı rahatsızlıkları tanı konmasını sağlayan mide biyopsisi aynı zamanda endoskopik biyopsi olarak da adlandırılmaktadır. Endoskopi yöntemi ile uygulanan bu biyopsiside alınan örnekler laboratuvar ortamında incelenir. Bu sayede zararlı bakterilerin olup olmadığı ve mide hücrelerinin de herhangi bir değişiklik olup olmadığı tespit edilir.

Böbrek biyopsisi

Gerek böbrekte görülen hastalıkların kesinleştirilmesi için gerekse de nakledilen böbreğin durumunu öğrenmek için böbrek biyopsisi uygulanmaktadır. Yaklaşık olarak yarım saat süren bir işlem olan böbrek biyopsisinde lokal anestezi uygulanır. İşlemden sonra kanama riskinin bulunmasından dolayı hastaların 24 saat boyunca müşahedede tutulması gerekmektedir. Bu süreçte hastaların idrar ve kan sayımları yaparak durumları kontrol edilir.

Böbrek biyopsisi uygulanan hasta yüz üstü yatar. Ultrason ile biyopsi iğnesinin böbreğinin hangi bölgesinden ve hangi açıyla gireceği belirlenir. Böbrek biyopsisinde iğnenin gireceği yere küçük bir kesi açılır ve ilerleyen iğne ultrason ile izlenir. Hastalar işlem sırasında basınç hissedebilir ve iğnenin çıkardığı sesi duyabilir. Ancak lokal anestezi altında uygulanmasından dolayı herhangi bir ağrı ya da acı hissetmezler. Biyopsi sonrasında ultrason ile kanama olup olmadığı kontrol edilir.

Biyopsi nasıl yapılır?

Biyopsi işleminde farklı yöntemler kullanılmaktadır. Bu sebeple de bazı biyopsi işlemleri lokal anestezi altında yapılırken bazı biyopsiler ise ameliyat sırasında yapılmaktadır. Görüntüleme eşliğinde uygulanan biyopsi işlemlerinde farklı ekipmanların kullanılması da söz konusu olmaktadır.

Biyopsi neden yapılır?

Biyopsinin yapılma sebebi vücudun herhangi bir bölgesinde muayene ya da görüntüleme ile tespit edilen kitlenin lezyonun ya da anormal bir yapının kesin tanı alabilmesini sağlamaktır. Kanser tanısında en kesin yöntem olan biyopsi aynı zamanda kanserin yayılıp yayılmadığının belirlenmesinde ve kanseri evrelenemesinde büyük rol oynamaktadır.

Biyopsi çeşitleri

Biyopsinin birden farklı teknikle uygulanmasının temel sebebi uygulanacak organın farklılaşması ve örnek alınacak alanın genişliğinin farklı olmasıdır. Ayrıca biyopsi ile alınan örneklerin yapılarının da farklı olması biyopsinin kendi içerisinde çeşitlendirmesini sağlamaktadır.

İğne biyopsisi

İğne biyopsisi kendi içerisinde 2 alt türe ayrılmaktadır. Bu türlerden ilki perkütan biyopsisi adı da verilen ince iğne aspirasyon biyopsisi olmaktadır. Siyah iğneli bir enjektör yardımı ile uygulanan ince iğne aspirasyon biyopsisinde hedeflenen dokudan hücre alınması işlemi uygulanır. Özellikle tiroid modüllerine ve prostat tanısında kullanılan bir yöntemdir. İğne biyopsinin bir diğer türde kalın iğne biyopsisi olmaktadır. Kalın iğne biyopsisi ile hedeflenen kitlenin içerisinden silindirik formda doku parçaları almak mümkün olmaktadır.

Fırça biyopsisi 

Biyopsisi sürünün incelenmesi yöntemidir. Bu sebeple de fırça biyopsisi yöntemin endoskopik olarak yapılır ve örneğin alınması için küçük bir fırça kullanılır.

Açık cerrahi biyopsisi

Açık cerrahi biyopsi de şüphelilerinden bölgedeki kitlenin bir kısmının ya da tamamının çıkarılması söz konusu olmaktadır. Açık cerrahi biyopsinin bu özelliğinden dolayı hastalara genel anestezi uygulanması gerekir.

Koni biyopsisi

Küçük bir ameliyat olan koni biyopsisi rahim boynundan koni biçimli bir parçanın incelenme amacıyla çıkartılması işlemidir. Kolposkopi yöntemi ile uygulanan koni biyopsisinde kolposkopi rahim boynuna yakından bakılan bilmesini sağlamaktadır.

Koryonik villus biyopsisi

Gebeliğin 10 ve 12 haftaları arasında uygulanan koryonik villus biyopsisi kısaca CVS olarak da adlandırılmaktadır. CVS’nin yapılmasının nedeni ise anne karnındaki bebeğin kromozomal anormalliklerin ya da genetik sorunlarının tespit edilebilmesidir. Bu yöntem servisten yapılabildiği gibi karımdan da uygulanabilmektedir.

Endoskopik biyopsi

Doku parçalarının alındığı endoskopik biyopsi de endoskop kanalından geçirilen aletler kullanılmaktadır. Bu işlemde kement benzeri bir ekipman kullanılır. Bu sayede doku boğularak ya da katalize edilerek kesilebilir. Endoskop kanalından geçirilen başka bir aletle ayrılan parça çıkarılır.

Tıraşlama yöntemiyle biyopsi

Ciltte oluşan lezyonların altında kalan bölgenin cildin üst katmanları ile birlikte çıkarılması işlemine tıraşlama yöntemi ile biyopsi adı verilmektedir. Tam sayesinde tıraş yanan bölge cilde paralel olarak çıkarılabilmektedir.

Senitel lenf nodu biyopsisi

Tümör de var olan kanser hücrelerinin yayılma riski en yüksek olduğu lenf nodularının belirlenmesi amacı ile işlem öncesinde hastaya mavi boya uygulanmaktadır. Lenfatik damarlar uygulanan mavi boyayı ilk olarak kanserin bulunduğu bölgeye taşır. Daha sonrasında farklı bir cihaz ile renk değişikliğinin olduğu anlaşılan alan tespit edilir ve bu alan çıkarılır.

Vakum biyopsisi

Vakumlu biyopsi yönteminde de keskin kenarlara sahip olan bir çeşit iğne kullanılmaktadır. Bu iğne lezyon içerisine yerleştirildikten sonra ileri geri hareket ettirilir. Bu sayede iğne dokuları taşlarken iğnenin içerisinde bulunan vakum ise tıraşlanan dokuları çeker.

Stereotaktik biyopsisi

Hem meme hem de beyinde kullanılan stereotaktik biyopsi yönteminde doku örnekleri iğne ya da tel yardımı ile alınmaktadır. Örnek alınacak bölgenin belirlenmesinde tomografi kullanılır.

Punch biyopsisi

Ciltten alınacak örnekler için uygulanan punch biyopsisinde küçük bir kesime aleti ile doku örneği alınmaktadır.

Eksizyonel biyopsisi

Şüphelenilen alanın tamamen çıkarılması gerektiği durumlarda eksizyonel biyopsi uygulanmaktadır. Genellikle şüpheli cilt değişikliklerinde uygulanan bu biyopsi yöntemi aynı zamanda cilt altından kolayca ulaşılabilen küçük lezyonların alınması içinde kullanılabilmektedir.

Yumruk biyopsisi

Cildin alt yüzeylerinin örneklerinin alınması için kullanılan yumruk biyopsisi lokal anestezi altında uygulanmaktadır. Keskin ve dairesel bir alet ile derinin en alt katmanlarına kadar cilt yüzeyinde döndürülür. Bu sayede biyopsi örneği elde edilir.

Biyopsi süreci nasıl ilerler?

Genellikle yarım saat kadar ve lokal anestezi altında uygulanan biyopsi sırasında dikkat edilmesi gereken başlıklar şunlardır.

  • Biyopsi uygulanacak alanın sterilizasyonunun sağlanması
  • Hastanın hepatit ve HIV testlerine bakalım test sonuçlarına göre işlem sırasında önlem alınması
  • Hastanın damar yolunun açık olması
  • Pıhtılaşma değerlerinin önceden kontrol edilmesi
  • İşlemde kullanılacak olan görüntüleme aletlerinin ve ekipmanlarının hazır bulundurulması
  • Biyopsi ile alınan parçanın yeterli olup olmadığının teyit edilmesi amacıyla sitopatolog bir doktorun işlemde hazır bulunması

Biyopsi öncesi nelere dikkat edilmeli?

Biyopsi öncesinde hastaların dikkat etmesi gereken noktalar yapılacak biyopsi çeşidine ve uygulanacak bölgeye göre çeşitlilik göstermektedir. Bunun için hastaların farklı bölgelere uygulanan biyopsilerde dikkat etmeleri gereken noktalar şu şekilde özetlenebilir.

  • Böbrek biyopsisinde kanama riskinin yüksek olmasından dolayı kanama riskini arttırabilecek ilaçların işlemden önceki 7- 10 gün öncesinde kesilmesi gerekmektedir. Bunun yanında biyopsi işleminden önceki 6 saat hastaların hiçbir şeyi yiyip içmemeleri gerekmektedir. Hastaların varsa düzenli olarak kullandıkları hipertansiyon ve kalp ilaçlarının çok az miktarda su ile almaları yeterlidir. Biyopsiden önce bazı kan testleri yaptırarak pıhtılaşma durumunun belirlenmesi gerekmektedir.

  • Karaciğer biyopsisi yaptıracak hastaların ise işlemden önce kullanmış oldukları kan sulandırıcı ilaçları doktorun bilgisi dahilinde kesmesi gerekmektedir. İşlemden önce kan sayımı kontrolü ve pıhtılaşma sorunu olup olmadığının incelemesi yapılır. Bu incelemeler yerine hastadan 15 gün içerisinde alınmış olan pıhtılaşma tablosunu gösteren kan değerleri de kullanılabilmektedir. Biyopsi sırasında damardan ilaç verileceği için hastaların işlemden önceki 6 saat hiçbir şeyin yiyip içmemeleri gerekmektedir.

  • Tiroid biyopsisi yaptıracak hastaların işlemden önce herhangi bir hazırlık yapmasına gerek bulunmamaktadır. Ancak kan sulandırıcı ilaçlar kullanıyorsalar bu hastalarda işlem için bir planlama yapılması gerekebilir.

  • Akciğer biyopsisi yaptıracak kişilerin işlemden önceki 8 saat boyunca hiçbir şey içmemesi gerekmektedir. Akciğer biyopsisi için lokal anestezinin kullanılması durumunda hastaların işlem sabahında sıvı tüketmesine izin verilebilmektedir. İşlemden önce lateks, ilaç, bant ya da anestezik ilaçlara karşı hassasiyetin bulunması durumunda bunun hekime bildirilmesi gerekmektedir. Alınan tüm ilaçların ve bitkisel takviyelerin de doktora bildirilmesi gerekmektedir. Hastalarda kanama bozukluğu öyküsünün bulunması ya da kan sulandırıcı ilaçların kullanılması durumunda işlem öncesinde kan sulandırıcıların kesilmesi gerekmektedir.

  • Meme biyopsisinden önce hastaların hekimlerine alerjileri, kan sulandırıcı ilaç kullanıp kullanmadıkları, vücutta kalp pili ya da başka elektronik cihazın bulunup bulunmadığına dair bilgileri vermesi gerekmektedir.

  • Tüm bunların yanında biyopsi yaptırmadan önce hamile olan ya da hamilelik şüphesi bulunan kadınların bu durumlarını uzman hekimlerine bildirmeleri gerekmektedir.

Biyopsi sonrası nelere dikkat edilmeli?

Biyopsi sonrasında dikkat edilmesi gereken noktalar da biyopsi yapılan bölgeye göre değişiklik göstermektedir. Bu sebeple hastaların farklı alanlarda yapılan biyopsilerinden sonra dikkat etmeleri gereken noktalar arasında şunlar yer almaktadır.

  • Akciğer biyopsisi uygulanan hastalara kontrol tomografisi çekilmektedir. bu sayede akciğer zarları arasında hava kaçırması ya da kanama gibi istenmeyen durumların oluşup oluşmadığı emin olunur. Biyopsi işleminden sonra uygulanan küçük bandaj, işlemden sonraki 24 saatte çıkartılabilir. Akciğer biyopsisinden sonra hastanın bir gece hastanede yatması ve bu süre içerisinde tansiyon, nabız ve solunum değerlerinin kontrol alması gerekmektedir. Biyopsi işleminden sonra olası bir kanama ya da akciğer zarları arasında hava kaçışı tespit edilebilir. Bu sebeple gerekli görülmesi halinde kan tahlilleri ya da akciğer filmi çekilebilir. Biyopsi işleminden sonra herhangi bir sorun olmaması durumunda hastalar 2 saat sonra yemek yemeye başlayabilir. Hastaların duş alması için ise bandajı çıkartılması gerekmektedir.

  • Böbrek biyopsilerinde az da olsa kanama riskinin bulunmasından dolayı işlemden sonraki ilk 24 saat hastalar gözetim altında tutulmaktadır. Hastanede gözetim altında tutuldukları süre içerisinde hastalının tuvalet ihtiyaçları için dahil ayağa kalkmaması gerekmektedir. Hastaların yemek yemek ya da su içmek için işlemden sonra 2 saat beklemeleri ve doktor onayını almaları gerekmektedir. İşlem sonrasında hastalar kontrol altındayken intiharda idrar kanama açısından değerlendirilir. Genellikle işlemden 2- 3 saat sonra ve 6- 8 saat arayla kan sayımı kontrolü yapılmaktadır.

  • Karaciğer biyopsisinden sonra ise hastaların yine bir gece hastanede izlenmesi gerekmektedir. Bu süre içerisinde nabız ve tansiyonları sürekli olarak kontrol altındadır. Biyopsi sonrasında hastaların en az 2 saat boyunca sağ tarafları üzerine yatarak istirahat etmeleri ve taburcu olduktan sonra da kendilerini zorlamamak koşuluyla normal yaşamlarına dönmeleri gerekmektedir.

  • Meme biyopsisinde ise açık biyopsi haricinde tüm yöntemlerde işlem yerine bandaj uygulaması yapılmaktadır. İşlem sonrasında hastaların normal yaşantılarına devam etmesi mümkündür. Bazı hastalarda işlem sonrasında morarma ya da hafif ağrı görülebilir. Meme biyopsisinde açık biyopsinin uygulanması durumunda hastaya dikiş atılır ve hastalar aynı gün evlerine gidip istirahat ederler. Ertesi gün normal yaşamlarına devam ettirebilir.
Doktora Soru Sor